تكنولو‍ژي برنج هيبريد

نتايج جهانی در پيشرفت‌های اصلاح برنج

          بنا بر گزارش موسسه بین المللی تحقیقات برنج در فیلیپین حدود 800 رقم برنج توسط برنامه های ملی اصلاح شده است. اين ارقام در 65 درصد مزارع برنج جهان کشت می شوند در چین ، کره، فیلیپین و سریلانکا بیش از 90% مزارع برنج محل کشت ارقام اصلاح شده است در هند، اندونزی، پاکستان، برمه مالزی و ویتنام بیش از 60 درصد زمین‌های زیر کشت برنج را این ارقام اصلاح شده در بر می‌گیرند. بدلیل پذیرش گسترده ارقام اصلاح شده و عملیات مدیریتی همراه آن، تولید برنج به طور موثری در بیشتر کشورهای اصلی پرورش دهتد افزایش یافته است. ناحیه کمربندی برنج آسیا که زمانی دچار کمبود برنج بود، در حال حاضر بیش از 8 میلیون تن مازاد قابل صدور دارد. اندنزی که زمانی دو میلیون تن برنج وارد می کرد در سال 1984 خودکفا شد. تولید برنج اندنزی از 9/12 میلیون تن در سال 1965 به 47 میلیون تن در سال 1991 افزایش یافت. تولید متوسط برنج در اندونزی از 76/1 تن در هکتار در سال 1965 تا حد 2/4 تن در هکتار در سال 1990 افزایش یافت. در هند تولید برنج از 9/45 میلیون تن در سال 1965 به110 میلیون تن در سال 1991 افزایش یافت. بطور کلی تولید برنج جهان در یک دوره 25 ساله دو برابر شد و از 257 میلیون تن در سال 1965 به 523 میلیون تن در سال 1990 افزایش یافت.  

مفهوم هتروزیس چیست و چگونه برآورد میشود؟

هتروزیس یا بعبارت دیگر نیرو و قدرت هیبریدی به مفهوم برتری هیبریدها (F₁ ( نسبت به والدین می باشد که تنها به نتاج یا نسل اول حاصل از تلاقی دو رقم (والد) غیر مشابه  منتسب می شود. وجود هتروزيس باعث رشد سريعتر، توليد ريشه هاي بيشتر و قوي تر شده و ماده خشك گياه افزايش بيشتري پيدا مي‌كند و در نهايت موجب افزايش تعداد گلچه ها در خوشه شده كه افزايش عملكرد دانه را بدنبال خواهد داشت. ميزان هتروزيس ارقام هيبريد در ايران بخاطر شرايط خاص آب هوا و طول روز مناسب طي دوره رشد گياه بين 35 تا 40 درصد برآورد شده است. در حاليكه در ساير كشورها بويژه در مناطق گرمسيري اين ميزان بين 20 تا 25% برآورد شده است. بعبارت ساده تر ميزان افزايش عملكرد ارقام هيبريد در ايران تقريباً دو برابر ارقام بومي و 50 درصد بيشتر از ارقام اصلاح شده (نظير ارقام اصلاح شده خزر و درفك) مي‌باشد ولي ميزان افزايش عملکرد ارقام هيبريد در كشورهاي نظير هند ، ويتنام و فيليپين در حدود 1 الي 5/1 تن نسبت به ارقام رايج اصلاح شده آن مناطق مي‌باشد.

 پتانسيل برنج هيبريد در ايران

_{ايران با چهار فصل متفاوت داراي اب و هواي متنوع و مطلوب است. مناطق عمده برنج كاري در ايران در مناطق شمال كشور استان‌هاي گيلان ، مازندران و گلستان متمركز مي‌باشد. در اين مناطق شروع كشت و كار برنج همراه با بلند شدن روزها يعني فصل بهار آغاز مي‌شود چون برنج گياه روز كوتاه است و با كوتاه شدن روزها به گل دهي مي‌رود لذا شروع كشت و كار برنج در روزهاي اوايل بهار كه همراه با بلند شدن طول روز همراه مي‌باشد بسيار مطلوب مي‌باشد. پتانسيل ارقام با طول دوره رشد طولاني بويژه اگر در زمان مناسب فصل بهار مورد كشت قرار گيرند مناسبتر بوده و راندمان واقعي آن‌ها (ارقام پرمحصول) نمايان مي‌گردد، منوط بر اينكه مديريت زراعي بنحو مطلوب رعايت و اعمال گردد.}

ارقام برنج هيبريد كه در ايران اصلاح شده‌است و يا در دست مطالعه‌اند عمدتاً براي كشت در شرايط آبياري مي‌باشد. براي افزايش پتانسيل ارقام مختلف نكاتي را بايد رعايت نمود.

 الف- استفاده از تكنولوژي برنج هيبريد در افزايش راندمان توليد اجتناب ناپذير است 

ب‌-     رعايت اصول صحيح كاشت برنج از نظر زمان، تهيه خزانه و موقع مناسب انتقال نشاء به زمين اصلي

ت‌-     كاشت نشاء در عمق مناسب 5-3 سانتيمتر

ث‌-      تغذيه مناسب بر اساس نياز گياه

ج‌-       تقسيط كود هاي شيميايي مورد نياز بر اساس اصول صحيح و زمان كود پاشي

ح‌-       آبياري منظم و متعادل

خ‌-       مبارزه با علفهاي هرز در زمان مناسب

د‌-         جلوگيري از گسترش و خسارت آفات و بيماريها

ذ‌-         قطع آب آبياري در زمان مناسب به منظور تسريع در انتقال مواد ذخيره‌اي از اندام‌هاي هوايي به دانه ها

ر‌-    برداشت محصول در زماني كه 90% دانه يك خوشه رسيده باشد. بعبارت ديگر 90% مزرعه شاليزار در مرحله رسيدگي باشد.

سوپر رايس (Super Rice) چيست و چه ويژگي دارد؟

_{برنج هيبريد برتر بعبارت ديگر super rice واريته‌هايي هستند كه براي فشار جمعيتي آينده طراحي شد‌ه‌ و از طريق فناوري زيستي و تغيير در ساختار مرفولوژيكي و معماري گياه برنج ساخته مي‌شوند. از مهمترين اهداف اصلاحي در اين تيپ از برنج عملكرد 12 تن در هكتار با دوره رشد 120 روزه مي‌باشد داراي پنجه‌هاي كم در حدود 5 تا 6 عدد و نيز تعداد دانه بيشتر و سنگين‌تر در خوشه و همچنين سيستم ريشه‌اي بلند و وسيع‌تر مي‌باشد و كارايي بيشتري در مصرف آب و مواد غذايي از خود نشان می دهند.ادامه دارد...}

چرا ايران نيازمند برنج هيبريد است؟

افزایش روز افزون جمعیت و محدودیت سطح زیر کشت، کاهش منابع آبی و تغیير کاربری زمین های مستعد تحت کشت برنج جملگی محققین علوم کشاورزی را به انتخاب تنها گزینه باقیمانده یعنی افزایش تولید در واحد سطح وادار نموده است. حفظ امنيت غذايي در افزايش توليدات كشاورزي به ويژه در محصول استراتژيكي مثل برنج براي‌كشوري چون ايران كه در حال توسعه مي‌باشد، اجتناب ناپذير است و ضرورتاً  بايستي برنامه ريزي‌هايي در زمينه كشاورزي پايدار در دستور‌كار قرار گيرد، تا ضمن حفظ منابع براي افزايش توليد در كنار افزايش جمعيت و مقابله با فقر گام هاي اساسي بر داشته شود. برنج غذاي اصلي مردم كشور ما است به منظور مقابله با فشار جمعيتي آينده بايستي محصول بيشتري در واحد سطح توليد گردد تا جوابگوي نيازهاي غذايي آينده باشد. اين افزايش توليد بايد در زمين‌كمتر با نيروي كار كمتر و نيز آب كمتري توليد گردد. طي دو دهه گذشته واريته‌هاي برنج پر محصول مختلفي اصلاح شده است. اگر مصرف سرانه برنج را در ايران در حدود 38 كيلوگرم منظور نماييم، 0/2660000 تن برنج نياز ساليانه كشور خواهد بود.

اگر نرخ رشد جمعيت ايران را 3/1 در نظر بگيريم بنابراين هرساله مي‌بايست34580 تن برنج بر مقدار موجود اضافه گردد تا خودكفايي حفظ و پايدار بماند. دستيابي به اين اهداف با وجود چالش‌هاي موجود در توسعه سطح كشت بسيار مشكل و مهم مي‌باشد. در اين راستا برنج هيبريد گزينه مناسبي براي دسترسي به اهداف فوق مي‌باشد. بيش از 70% شاليزارها در استان‌هاي شمالي  ( گيلان ، مازندران و گلستان ) واقع شده‌است، و بخاطر شرايط آب و هواي خاص مناطق مذكور  افزايش عملكرد ارقام هيبريد نسبت به ارقام پر محصول و محلي(بومي)  بين 35 – 25% مي‌باشد بعبارت ديگر افزايش عملكرد ارقام هيبريد حدود 3-  5/2 تن بيشتر از ارقام رايج منطقه مذكور بوده كه طي سال‌هاي مختلف برآورد گرديده‌است. لذا مي‌توان تقاضاي برنج درآينده را با اين تيپ از ارقام مرتفع نمود.